Azhan.co Info Semasa, Tepat & Boleh Dipercayai
Kematian Ayatollah Ali Khamenei dalam satu serangan bersama Amerika Syarikat (AS)–Israel pada 28 Februari 2026 menandakan detik paling dramatik dalam sejarah moden Republik Islam Iran. Selama lebih tiga dekad, beliau bukan sekadar simbol negara, tetapi pusat graviti kepada keseluruhan sistem politik, ketenteraan dan ideologi Iran.
Sebagai Pemimpin Agung, kuasa beliau mengatasi presiden dan parlimen. Beliau memegang autoriti muktamad ke atas angkatan tentera, badan kehakiman serta dasar luar negara. Dengan pemergiannya, Iran kini memasuki fasa peralihan yang penuh ketidaktentuan — bukan sahaja untuk rakyatnya, tetapi juga untuk geopolitik Asia Barat secara keseluruhan.
Latar Belakang dan Pendidikan
Dilahirkan pada 19 April 1939 di Mashhad, Iran, Khamenei membesar dalam keluarga agama yang sederhana. Sejak muda, beliau menunjukkan kecenderungan mendalam terhadap pengajian Islam dan sastera. Selepas menamatkan pendidikan awal di Mashhad, beliau melanjutkan pelajaran teologi di Qom — pusat pengajian Syiah terkemuka.
Pada awal 1960-an, beliau menyertai gerakan yang dipimpin oleh Ruhollah Khomeini menentang pemerintahan Shah. Ketika itu, Iran diperintah oleh Mohammad Reza Pahlavi, yang dilihat oleh golongan ulama sebagai terlalu pro-Barat dan menindas pembangkang agama.
Khamenei berulang kali ditahan oleh SAVAK, agensi perisikan Shah, kerana menyebarkan risalah antirejim dan menganjurkan protes. Penahanan dan tempoh buangan tidak melemahkannya — sebaliknya mengukuhkan reputasinya sebagai ulama revolusioner.
Kebangkitan Selepas Revolusi 1979
Apabila Revolusi Islam meletus pada 1978–1979, monarki Iran tumbang dan Republik Islam ditubuhkan. Khamenei segera muncul sebagai tokoh penting dalam sistem baharu. Beliau menyertai Majlis Revolusi, menjadi timbalan menteri pertahanan, imam solat Jumaat Tehran, dan ahli parlimen.
Pada 1981, selepas pembunuhan Presiden Mohammad Ali Rajai, Khamenei dipilih sebagai presiden Iran. Beliau memegang jawatan itu selama dua penggal sehingga 1989.
Dalam tempoh ini, beliau terselamat daripada percubaan bunuh apabila bom tersembunyi dalam perakam pita meletup ketika beliau menyampaikan ucapan. Insiden itu menyebabkan lengan kanannya cacat kekal — satu simbol pengorbanan yang sering diangkat oleh penyokongnya.
Dilantik Sebagai Pemimpin Agung
Apabila Ruhollah Khomeini meninggal dunia pada Jun 1989, Majlis Pakar Iran melantik Khamenei sebagai Pemimpin Agung. Pada awalnya, pelantikan itu dilihat sebagai kompromi politik kerana beliau belum mencapai tahap marja’ tertinggi dalam hierarki ulama.
Namun, dari masa ke masa, Khamenei mengukuhkan kuasa institusi Pemimpin Agung. Beliau memperkasakan pejabatnya sehingga menjadi pusat kawalan ke atas cabang eksekutif, legislatif dan kehakiman.
Beliau juga bertindak sebagai panglima tertinggi angkatan tentera dan mempunyai kuasa langsung ke atas Islamic Revolutionary Guard Corps (IRGC) — tulang belakang keselamatan dan pengaruh luar Iran.
Dasar Luar: Konfrontasi dan Pakatan Serantau
Sepanjang kepimpinannya, Khamenei mengamalkan dasar luar berasaskan “penentangan terhadap hegemoni Barat.” Amerika Syarikat dan Israel sering digambarkan sebagai musuh utama.
Iran di bawah beliau menyokong kumpulan sekutu serantau seperti Hezbollah di Lubnan dan Hamas di Palestin, sebagai sebahagian daripada rangkaian yang digelar “Paksi Penentangan”.
Beliau juga menyokong kerajaan Bashar al-Assad di Syria, memperkukuh pengaruh Iran di rantau tersebut. Strategi ini meningkatkan kedudukan geopolitik Iran, tetapi pada masa sama menimbulkan sekatan ekonomi berat dari Barat.
Isu Nuklear dan Sekatan
Program nuklear Iran menjadi antara isu paling kontroversial sepanjang era Khamenei. Tehran menegaskan bahawa program itu bertujuan aman, namun kuasa Barat menuduh Iran berusaha membangunkan senjata nuklear.
Pada 2015, Iran menandatangani Pelan Tindakan Komprehensif Bersama (JCPOA). Namun, perjanjian itu runtuh apabila Presiden AS ketika itu, Donald Trump, menarik diri pada 2018 dan mengenakan semula sekatan.
Sekatan tersebut memberi kesan besar kepada ekonomi Iran — inflasi melonjak, mata wang merosot, dan tekanan sosial meningkat. Walaupun Khamenei meluluskan rundingan, beliau kekal skeptikal terhadap Washington.
Pergolakan Domestik dan Protes
Di dalam negara, tempoh pemerintahan Khamenei menyaksikan kitaran harapan dan kekecewaan. Pemilihan Presiden reformis seperti Mohammad Khatami mencetuskan optimisme, namun usaha pembaharuan sering disekat oleh struktur kuasa konservatif.
Pilihan raya 2009 di bawah Mahmoud Ahmadinejad mencetuskan protes besar-besaran. Gelombang demonstrasi kembali meletus pada 2022 selepas kematian Mahsa Amini, dan sekali lagi pada 2025 akibat tekanan ekonomi.
Bagi penyokongnya, tindakan keras adalah perlu untuk kestabilan. Bagi pengkritik, ia melambangkan sistem yang tidak bertolak ansur dengan perbezaan pendapat.
Sokongan kepada Palestin
Isu Palestin sentiasa menjadi teras retorik Khamenei. Selepas konflik Gaza 2023, beliau memperhebatkan kecaman terhadap Israel dan menyeru pemulauan diplomatik.
Beliau secara konsisten menyifatkan Israel sebagai “penceroboh” dan menolak sebarang rundingan langsung. Pendekatan ini mengukuhkan sokongan di kalangan sekutu serantau, tetapi juga meningkatkan risiko konfrontasi terbuka.
Kenyataan Terakhir dan Kematian
Dalam salah satu hantaran terakhirnya pada 17 Februari 2026, Khamenei menyifatkan tenaga nuklear sebagai “hak yang tidak boleh dinafikan.” Beberapa minggu kemudian, beliau terbunuh dalam operasi ketenteraan yang diumumkan oleh Washington.
Dalam kenyataan rasmi, Donald Trump mendakwa operasi tersebut hasil kerjasama rapat dengan Israel dan menyeru rakyat Iran “merampas kembali negara mereka.”
Kenyataan itu meningkatkan lagi ketegangan geopolitik dan membuka persoalan besar mengenai masa depan Iran.
Warisan dan Masa Depan Iran
Khamenei meninggalkan warisan yang kompleks. Beliau membina Iran sebagai kuasa serantau yang berpengaruh dan berdikari, namun pada harga sekatan ekonomi dan isolasi diplomatik yang panjang.
Bagi penyokong, beliau adalah benteng terakhir mempertahankan kedaulatan negara daripada campur tangan asing. Bagi pengkritik, beliau melambangkan sistem politik yang mengutamakan ideologi berbanding reformasi.
Kini, Iran berdepan persoalan besar: siapakah yang akan menggantikan beliau? Bagaimana peralihan kuasa akan berlaku dalam suasana ketegangan dalaman dan luaran yang memuncak?
Apa yang pasti, kematian Ayatollah Ali Khamenei bukan sekadar penutup satu era — ia adalah permulaan bab baharu yang berpotensi mengubah landskap politik Asia Barat untuk dekad akan datang.
